اتحاد علت فاعلى و مادى ؟ شعور را ايجاد نموده است ؟ و بنابراين اختلاف در صفات خداست نه در اصل خدا / مبدأ جهان . مىتوانيد بگوئيد بحث اين است كه جهان فقط علت مادى و صورى دارد يا علت فاعلى و غائى نيز دارد ؟ آنها كه شعور را در جهان منكرند جهانى بى هدف قائلند و از كار برد كلمهء هدف نيز در اين گونه بحثها بيزارند كه به قول يكى از اين نويسندگان ، هدف متضمن قصد و اراده و اختيار مىباشد و آن را قبول نداريم ! . فكر مىكنم با كمى دقت روشن مىشود كه نمىتوان مبدأ ايجاد كنندهء جهان را خود ماده جهان دانست : 1 - بر خلاف تجربهء عموميمان در سراسر زندگى است . كجا ديده‌ايم كه علت مادى يك چيز علت فاعلى آن نيز باشد ؟ ديوارى كه در برابر شما قرار دارد علت ماديش آجر و گچ و غيره است ولى علت فاعلىاش كارگران آجرپزى و گچ‌پزى و آورندگان اين مواد از كارگاهها و معمار و بنا . درى كه بر عمارت شما گذاشته شده علتى مادى دارد آهن و يا چوب ، و علتى فاعلى دارد و آن آهنگر يا نجار است . فرشى كه ( اگر ) روى آن نشسته‌ايد علتى مادى دارد و آن پشم يا پنبه و غيره است و علتى فاعلى دارد . انسانى بافنده و كارخانه . چگونه بر خلاف اين همه تجربه مىخواهيم اصل آفرينش جهان را با